सरकारले नयाँ मुख्यसचिव नियुक्तिको तयारी थालेको छ । सम्भवत आजै बस्ने क्याविनेटले मुलुकको २७ औं मुख्य सचिव नियुक्ति गर्नेछ । मुख्यसचिव लीलादेवी गड्तौलाको कार्यकाल १४ भदौ अर्थात् भोलि सकिने भएकाले सरकार नयाँ मुख्यसचिवको नियुक्तिको तयारीमा जुटेको हो ।
बिज्ञापन
नेपालको प्रशासनिक इतिहासमा रेकर्ड ब्रेक गरेर पहिलो महिला मुख्य सचिव बन्न सफल लीलादेवी गड्तौला भोलिदेखि अनिवार्य अवकाशमा जाँदै हुनुहुन्छ । गत असार ९ गते बैकुण्ठ अर्याललाई अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले मुद्दा दायर गरेपछि मुख्य सचिव पद रिक्त थियो । असार १० गतेदेखी प्रधानमन्त्री कार्यालयको बरिष्ठ सचिवको रुपमा गड्तौताले निमित्त मुख्य सचिवको जिम्मेवारी समाल्दै आएकी थिइन । भ्रष्टाचारको अभियोगमा मुद्दा दायर भएपछि निलम्बित मुख्यसचिव बैकुण्ठ अर्यालको ठाउँमा लीलादेवी गड्तौलालाई क्रमशः निमित्त, कामु बनाउँदै महिना दिनका लागि मात्रै भए पनि मुख्यसचिव बनाइएपछि यसबारेको निजामतीमा राम्रै चर्चा सुनिएको हो । लीलादेवी आफूभन्दा दुई वर्षअघि नै सेवा प्रवेश गरेकालाई पन्छाउँदै उनी मुख्यसचिव बनेकी हुन् । यसअघि एउटै ब्याचमा रहेकामध्येबाट कोही अघि, कोही पछि सचिव बनेकाहरू नै मुख्यसचिव बन्दै आएका थिए । तर, इतिहासमै पहिलोपटक ब्याच नै उछिन्ने काम लीलादेवीको नियुक्तिमार्फत भएको भन्ने पनि भेटिएका छन् । वरिष्ठता नै हेर्ने हो भने पनि लीलादेवी ११ औँ नम्बरमा पर्थिन् । त्यसैले अब त्यस्तो नजिर बसेको छ कि सरकारले चाह्यो भने कुनै पनि सचिवलाई टपक्क टिपेर मुख्यसचिव बनाउन सक्छ । यो पद्धति नेपाल प्रहरीमा विश्व पोखरेललाई प्रहरी प्रमुख नबनाउँदा नै लागू भइसकेको छ । मुख्यसचिव कानुनले नै ज्येष्ठता र कार्यक्षमताको आधारमा छान्नुपर्ने किटान गरेको छ । यहाँ ज्येष्ठताभन्दा कार्यक्षमता हावी भएको भन्ने गुनासोसमेत कर्मचारीहरू गर्दैछन् ।
बिज्ञापन
पहिले शंकर कोइराला वरिष्ठ हुँदाहुँदै आठौँ नम्बरमा रहेका लीलामणि पौडेललाई मुख्यसचिव बनाउँदा पनि रोलक्रम मिचिएको चर्चा चलेको थियो । तर, उनीहरू दुवै एकै ब्याचका थिए र बढुवा पनि एकैदिन भएका हुन् । त्यसैले त्यहाँ कसले पहिले पत्र बुझ्यो र कसले पछि भन्ने आधारमा त्यस्तो चर्चा चलाइयो । तथापि, सरकारको त्यस्तो निर्णयप्रति असहमति जनाउँदै शंकर कोइराला, जनकराज जोशीले राजीनामा नै दिएका थिए ।
योग्य, क्षमतावान र उच्च नैतिकवान सचिवलाई मुख्यसचिव बनाउनुपर्ने सामान्य मापदण्ड हो । तर, मुख्यसचिव जस्तो जिम्मेवार व्यक्तिलाई स्वतन्त्रतापूर्वक काम गर्न दिनेभन्दा अह्राएको मान्ने मान्छेलाई मुख्यसचिव बनाउने परम्परा बसेको छ । जसले गर्दा सिंगो निजामति प्रशासन पंगु बनेको छ ।
लीलादेवी घर फर्किए पछि उक्त खुर्सीमा को पुग्लान ? मुख्य सचिव हुने रोलक्रममा पाँच जना सचिव दाबेदार देखिएका छन् । ती पाँच सचिवमध्ये प्रधानमन्त्री ओलीको रोजाइका सचिव मुख्यसचिव हुनेछन् । अहिले मुख्यसचिवका लागि सचिव तोयनारायण ज्ञवाली, रामकृष्ण सुवेदी र दिनेश भट्टराई पहिलो लाइनमा छन् । ज्ञवाली राष्ट्रिय योजना आयोग, सुवेदी सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयको सचिव र भट्टराई महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयको सचिव छन् । यस्तै गृहसचिव एकनारायण अर्याल र दिनेश भट्टराई प्रतिष्पर्धामा छन् । यी पाँच मध्येबाट एक जना मुख्य सचिव हुनेछन् । गृहसचिव एकनारायण अर्याल र भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयका सचिव अर्जुनप्रसाद पोखरेल भने दोस्रो ब्याचका हुन् । यी दुई जना ०६७ सालकै फागुनमा सहसचिव भएका हुन् । अर्थात् उनीहरूको बढुवामा ११ महिना फरक परेको थियो ।
बिज्ञापन
यस्तै ज्ञवाली,सुवेदी र भट्टराई एउटा व्याजका हुन । मुख्यसचिवका दाबेदार अर्याल ०२४ सालमा जन्मिएका हुन् । त्यसैले ५८ वर्षे उमेरहदका कारण उनले पूरै कार्यकाल मुख्य सचिव चलाउन पाउने छैनन् । मुख्य सचिवको कार्यकाल तीन बर्षको भए पनि उनी पूरा कार्यकाल मुख्यसचिव बन्न पाउनेछैनन् ।
