बिज्ञापन

बिज्ञापन

तर व्यवहारमा कहिलेकाहीं फरक राजनीतिक विचार राख्ने नागरिकलाई बेवास्ता गर्ने, विपक्षी विचारधाराका व्यक्तिहरूलाई शत्रुका रूपमा हेर्ने तथा आफ्ना समर्थक र कार्यकर्तालाई मात्र अवसर प्रदान गर्ने प्रवृत्ति हावी भएको देखिन्छ । लोकतन्त्रको मूल मर्म भनेको विचारको विविधताको सम्मान गर्नु हो । राज्य सबै नागरिकको साझा संस्था भएकाले विकास, सेवा र अवसरको वितरणमा राजनीतिक पूर्वाग्रह हुनुहुँदैन । नेपाली उखान ‘आफ्नालाई काखा, अर्कालाई पाखा’ यस्तै पक्षपातपूर्ण प्रवृत्तिको प्रतीक हो । जब राज्य सञ्चालनमा यही मानसिकता प्रवेश गर्छ, तब न्याय, समानता र सुशासन कमजोर हुन थाल्छ । विकास योजनाहरू पनि आवश्यकता र प्राथमिकताका आधारमा नभई राजनीतिक निष्ठाका आधारमा वितरण हुन थाल्यो भने त्यसले नागरिकबीच असन्तोष, विभाजन र राज्यप्रतिको अविश्वास बढाउँछ ।

राजनीतिक नेतृत्वको सोच सकारात्मक, रचनात्मक र समाधानमुखी हुनुपर्दछ । सकारात्मक सोच भएका नेताहरू आलोचनाबाट डराउँदैनन्, बरु त्यसलाई आत्मसुधार र नीतिगत सुधारको अवसर ठान्छन् । संकटका समयमा जनतालाई आश्वस्त पार्ने, कठिन परिस्थितिमा सही निर्णय लिने र राष्ट्रलाई सही दिशातर्फ डो¥याउने क्षमता नै नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा हो । अब्राहम लिंकनले भन्नुभएको थियो– ‘जनताको सरकार, जनताद्वारा सञ्चालित सरकार र जनताकै लागि सरकार ।’ यो भनाइले राजनीतिक नेतृत्वको उद्देश्य सत्ताको संरक्षण होइन, जनताको सेवा र हित हुनुपर्छ भन्‍ने सन्देश दिन्छ । असल राजनीतिक नेतृत्वको अर्को महत्वपूर्ण आधार नैतिकता र इमानदारी हो । भ्रष्टाचार, नातावाद, कृपावाद, पक्षपात र शक्ति दुरुपयोग लोकतान्त्रिक शासनका प्रमुख शत्रु हुन् । जहाँ सही दृष्टिकोण र नैतिक नेतृत्व हुन्छ, त्यहाँ जनविश्वास बलियो हुन्छ । जहाँ स्वार्थ र अनियमितता हावी हुन्छन्, त्यहाँ जनताको विश्वास क्रमशः कमजोर बन्दै जान्छ ।

राजनीतिक क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा देखिएको अर्को चिन्ताजनक प्रवृत्ति भनेको चुनावका बेला जनतामाझ अव्यवहारिक, असम्भव वा पूरा गर्न नसकिने आश्वासन बाँड्ने संस्कृति हो । केही नेताहरूले जनताको वास्तविक आवश्यकता र राष्ट्रको क्षमताभन्दा बढी सपनाहरू देखाएर मत प्राप्त गर्ने प्रयास गर्ने । चुनावमा जित हासिल गरी सत्तामा पुगेपछि ती आफूले जनताका माझ गरेका प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्न नसक्नुले मतदाताहरुमा निराशा, असन्तोष र राजनीतिक प्रणाली प्रतिको अविश्वास बढ्छ । यो प्रवृत्ति सही दृष्टिकोण र सकारात्मक सोचको परिणाम होइन, बरु अल्पकालीन राजनीतिक स्वार्थ र अवसरवादको उपज हो । नेपाली उखान ‘मुखमा रामराम, बगलीमा छुरा’ ले बचन र व्यवहारबीचको अन्तरलाई संकेत गर्दछ । नेतृत्वले जनतालाई भ्रमित गर्ने होइन, यथार्थमा आधारित आशा र सम्भावना प्रस्तुत गर्नुपर्छ । जब राजनीतिक नेतृत्वमा गलत दृष्टिकोण र नकारात्मक सोच हावी हुन्छ, त्यसको प्रभाव अत्यन्त गम्भीर हुन्छ । स्वार्थ, अहंकार, प्रतिशोध, असहिष्णुता र सत्तामोहबाट प्रेरित नेतृत्वले राज्य सञ्चालनको मूल उद्देश्यलाई कमजोर बनाउँछ । जनहितभन्दा व्यक्तिगत वा समूहगत हितलाई प्राथमिकता दिँदा भ्रष्टाचार, अनियमितता र शक्ति दुरुपयोग बढ्न थाल्छ । नकारात्मक सोच भएका राजनीतिज्ञहरूले समाजलाई एकताबद्ध गर्नुको सट्टा विभाजित गर्न सक्छन् । जातीय, धार्मिक, भाषिक, क्षेत्रीय वा राजनीतिक भावनालाई उक्साएर क्षणिक लाभ लिन खोज्दा सामाजिक सद्भाव खल्बलिन्छ र राष्ट्रिय एकता कमजोर बन्छ । नेपाली उखान ‘घर फुटे गवाँर लुटे’ ले पनि आन्तरिक विभाजनले समग्र समाजलाई कमजोर बनाउने सन्देश दिन्छ । जब नेतृत्वमा सही दृष्टिकोणको अभाव हुन्छ, तब समाजलाई जोड्ने भन्दा फुटाउने राजनीति बलियो बन्छ र विकासका मुद्दाहरू ओझेलमा पर्न थाल्छन् । महात्मा गान्धीले भन्नुभएको छ– ‘तिमी संसारमा देख्‍न चाहेको परिवर्तन पहिले आफैं बन’ भन्दै नेतृत्वमा नैतिकता, आत्मानुशासन र उदाहरणीय व्यवहारको महत्वलाई जोड दिनुभएको छ । यी विचारहरूले नेतृत्वको वास्तविक शक्ति पद, प्रभाव वा अधिकारमा होइन, सही दृष्टिकोण, सकारात्मक सोच, नैतिक चरित्र र जनप्रतिको उत्तरदायित्वमा निहित हुन्छ भन्ने स्पष्ट सन्देश दिन्छन् । नेपाल जस्तो बहुभाषिक, बहुजातीय, बहुसांस्कृतिक र भौगोलिक विविधताले भरिएको राष्ट्रमा राजनीतिक नेतृत्वको सही दृष्टिकोण र सकारात्मक सोच अझ बढी आवश्यक छ । नागरिकलाई दल, जात, क्षेत्र वा विचारका आधारमा विभाजन गर्ने होइन, सबैलाई समान अवसर र सम्मान प्रदान गर्ने नेतृत्व नै आजको आवश्यकता हो । विकासलाई दलगत प्रभावको साधन नभई नागरिक अधिकारका रूपमा स्थापित गर्न सकिए मात्र वास्तविक सुशासन कायम हुन सक्छ ।

अन्ततः सही दृष्टिकोण र सकारात्मक सोच राजनीतिक नेतृत्वका सबैभन्दा महत्वपूर्ण गुण हुन् । सही दृष्टिकोणले सत्य, न्याय, नैतिकता र राष्ट्रहितको मार्ग देखाउँछ भने सकारात्मक सोचले आशा, आत्मविश्वास, सिर्जनशीलता र समाधानको बाटो खोल्छ । जब राजनीतिक नेतृत्वमा यी दुबै गुणको समन्वय हुन्छ, तब सुशासन, स्थिरता, विकास र समृद्धिको आधार बलियो बन्छ । तर गलत दृष्टिकोण, झुटा आश्वासन, पक्षपातपूर्ण व्यवहार, स्वार्थ र नकारात्मक सोच हावी भएमा त्यसले राष्ट्रलाई विभाजन, अस्थिरता, भ्रष्टाचार र पछौटेपनतर्फ धकेल्न सक्छ । त्यसैले समुन्नत, सभ्य र समृद्ध राष्ट्र निर्माणका लागि राजनीतिक नेतृत्वमा सही दृष्टिकोण, सकारात्मक सोच, निष्पक्षता, समावेशिता, सत्यनिष्ठा र सबै नागरिकप्रति समान व्यवहारको संस्कृतिको विकास आजको अपरिहार्य आवश्यकता हो ।