सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल (एपीएफ) मा नेतृत्व परिवर्तनको घडी नजिकिँदै जाँदा संगठनभित्र नयाँ महानिरीक्षक (आईजीपी) को चर्चा तीव्र बन्दै गएको छ। हालका सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक राजु अर्याल आगामी वैशाख १८ गते आफ्नो चार वर्षे कार्यकाल पूरा गर्दै अनिवार्य अवकाशमा जाँदैछन्। अर्यालको अवकाशसँगै सशस्त्र प्रहरी बलले नयाँ नेतृत्व पाउने निश्चित छ र त्यसका लागि संगठनभित्रका वरिष्ठ अधिकारीहरूबीच प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ।
बिज्ञापन
सशस्त्र प्रहरी बलमा अवकाशका लागि उमेर हद, सेवा अवधि र पदावधि गरी तीनवटा आधार तोकिएको छ। सामान्यतः अधिकृतहरूले ३० वर्षे सेवा अवधि पूरा गरेपछि अवकाश पाउँछन्। तर अर्याल भने पदावधि पूरा भएका कारण सेवा अवधिभन्दा अगावै सेवा निवृत्त हुन लागेका हुन्। उनी २०७९ वैशाख १८ गते सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक नियुक्त भएका थिए। चार वर्षे कार्यकाल पूरा भएसँगै अब उनी पदावधिका कारण अवकाशमा जान लागेका हुन्। यसरी हेर्दा अर्याल ३० वर्षे सेवा अवधि पूरा हुनुभन्दा करिब दुई वर्षअघि नै अवकाशमा जाने भएका छन्।
बिज्ञापन
अर्यालको पेशागत यात्रा भने नेपाल प्रहरीबाट सुरु भएको थियो। उनी २०५४ सालमा नेपाल प्रहरीको निरीक्षक पदमा भर्ना भएका थिए। त्यस समय देशमा सशस्त्र विद्रोह चर्किंदै गइरहेको थियो र सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि सरकारले नयाँ अर्धसैनिक संरचना आवश्यक ठानेको थियो। यही आवश्यकता पूरा गर्न २०५८ सालमा सशस्त्र प्रहरी बल स्थापना गरिएको थियो। नयाँ संगठन स्थापना भएपछि नेपाल प्रहरीका केही अधिकृतहरूलाई सशस्त्र प्रहरीमा स्थानान्तरण गरिएको थियो। अर्याल पनि त्यही टोलीका सदस्य थिए।
सशस्त्र प्रहरी स्थापना हुँदा नेपाल प्रहरीबाट स्थानान्तरण भएका अधिकृतहरूलाई एक तह बढुवा गरिएको थियो। नयाँ संगठन भएकाले माथिल्लो तहमा रिक्तता छिटो हुने अवस्था पनि थियो। परिणामस्वरूप ती अधिकृतहरूको बढुवा क्रम तुलनात्मक रूपमा तीव्र गतिमा अघि बढ्यो। यही प्रक्रियामार्फत अर्याल संगठनको नेतृत्व तहसम्म पुगेका थिए।
बिज्ञापन
अर्यालको अवकाश नजिकिँदै जाँदा अबको आईजीपी कसलाई बनाउने भन्ने विषयमा सरकार र सुरक्षा वृत्तमा चर्चा सुरु भएको छ। हाल सशस्त्र प्रहरी बलमा तीन जना अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) कार्यरत छन्। मानव स्रोत विकास विभागमा नारायणदत्त पौडेल, सीमा सुरक्षा विभागमा वंशी दाहाल र कार्य विभागमा गणेश ठाडा मगर कार्यरत छन्। प्रचलित अभ्यासअनुसार सरकार यी तीनमध्ये एक जनालाई नयाँ आईजीपी नियुक्त गर्नेछ।
यीमध्ये संगठनको वरीयता र बढुवा इतिहासलाई हेर्दा नारायणदत्त पौडेल सबैभन्दा बलियो दाबेदार मानिएका छन्। पौडेल २०७९ जेठ ६ गते एआईजी पदमा बढुवा भएका थिए। अर्याल आईजीपी नियुक्त भएपछि रिक्त भएको पदमा उनलाई बढुवा गरिएको थियो। त्यसअघि डीआईजीसम्म उनी अन्य प्रतिस्पर्धीसँगै बढुवा हुँदै आएका थिए। तर एआईजीमा बढुवा हुँदा उनी वरीयतामा अघि परेका थिए।
उनका प्रतिस्पर्धी वंशी दाहाल भने पौडेलभन्दा करिब पाँच महिना पछि एआईजी बनेका हुन्। दाहाल २०७९ असोज २८ गते एआईजी पदमा बढुवा भएका थिए। त्यतिबेला सीमा सुरक्षा विभागका लागि थप एआईजी दरबन्दी सिर्जना गरेर उनलाई बढुवा गरिएको थियो। यस कारण संगठनभित्रको वरीयतामा दाहाल पौडेलभन्दा पछि छन्।
डीआईजी पदमा बढुवा हुँदा पनि पौडेल अघि थिए। उनी २०७५ कात्तिक १३ गते डीआईजी बनेका थिए भने दाहाल २०७६ माघ २२ गते मात्रै डीआईजी पदमा बढुवा भएका थिए। सशस्त्र प्रहरी बलमा अहिलेसम्म वरीयता मिचेर आईजीपी नियुक्त गरिएको उदाहरण नभएकाले पनि पौडेलको सम्भावना बलियो मानिएको छ।
पौडेल र दाहाल दुवै हालका आईजीपी अर्यालकै ब्याची हुन्। उनीहरू तीनै जना २०५४ सालमा नेपाल प्रहरी निरीक्षक पदमा भर्ना भएका थिए। त्यही ब्याचका अधिकारीहरूमध्ये अहिले नेपाल प्रहरीको नेतृत्व सम्हालिरहेका दानबहादुर कार्की पनि छन्। यस हिसाबले हेर्दा पौडेल वा दाहालमध्ये जो आईजीपी बने पनि एउटै ब्याचबाट तीन जना संगठन प्रमुख बन्ने स्थिति सिर्जना हुनेछ। दुई जना सशस्त्र प्रहरीमा र एक जना नेपाल प्रहरीमा।
सशस्त्र प्रहरी स्थापना हुँदा नेपाल प्रहरीबाट स्थानान्तरण भएका पाँच अधिकृतमध्ये राजु अर्याल, नारायणदत्त पौडेल, वंशी दाहाल, शम्भु सुवेदी र लोकनाथ घिमिरे रहेका थिए। समयक्रममा सुवेदी र घिमिरे अवकाश भइसकेका छन्। बाँकी रहेका तीनमध्ये अर्यालले नेतृत्व गरिसकेका छन् भने अब बाँकी रहेका पौडेल र दाहालमध्ये एक जनाले नेतृत्व सम्हाल्ने सम्भावना देखिएको छ।
अर्का एआईजी गणेश ठाडा मगर भने अन्य दुई प्रतिस्पर्धीभन्दा जुनियर अधिकारी हुन्। उनी २०५६ सालमा नेपाल प्रहरीको निरीक्षक पदमा भर्ना भएका थिए। पछि सशस्त्र प्रहरीमा आएर उनले विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाले। मगर २०८२ असार २ गते एआईजी पदमा बढुवा भएका हुन्। वरीयताका हिसाबले उनी अहिलेका प्रतिस्पर्धीभन्दा पछि भए पनि भविष्यमा संगठनको नेतृत्वमा पुग्ने सम्भावना भने खुला रहेको छ।
यदि अहिले पौडेल वा दाहाल आईजीपी बने र उनीहरूको ३० वर्षे सेवा अवधि २०८४ चैत १८ गते पूरा भयो भने त्यसपछि मगर आईजीपी बन्ने सम्भावना रहनेछ। यसरी हेर्दा मगरका लागि संगठनको नेतृत्व सम्हाल्ने अवसर केही वर्षपछि खुल्न सक्ने देखिन्छ।
सम्भावित नयाँ आईजीपीका रूपमा चर्चा भइरहेका नारायणदत्त पौडेल सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–१३ करेखोलाका बासिन्दा हुन्। उनका पिता रेश्मीलाल पौडेल र माता नन्दकुमारी पौडेल हुन्। २०३० मंसिर ९ गते जन्मिएका पौडेलले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट जनप्रशासन विषयमा स्नातकोत्तर गरेका छन्।
सशस्त्र प्रहरी सेवामा रहँदा उनले विभिन्न महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालेका छन्। एसपी हुँदा उनले सशस्त्र प्रहरी बल नम्बर १९ गण मुख्यालय (विशेष कार्यदल) बगलामुखी, सीमा सुरक्षा कार्यालय बर्दिया र नीलबाराही गणको गणपतिको रूपमा काम गरेका थिए। त्यस्तै उनले युएन शान्ति स्थापना तालिम शिक्षालय ककनीको समादेशक, नम्बर ५ बिन्ध्यावासिनी बाहिनी मुख्यालय चन्द्रौटा कपिलवस्तु तथा नम्बर ४ मुक्तिनाथ बाहिनी मुख्यालय पोखराको बाहिनीपतिको जिम्मेवारी पनि सम्हालिसकेका छन्।
पौडेलले संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति स्थापना मिसन अन्तर्गत लाइबेरिया र कोसोभोमा पनि सेवा गरेका छन्। व्यावसायिकता, अनुशासन र चुनौतीपूर्ण जिम्मेवारी सफलतापूर्वक निर्वाह गरेको आधारमा उनलाई गोरखा दक्षिणबाहु चौथो, प्रदेश सेवा पदक, प्रबल जनसेवाश्री चौथो, सुप्रबल जनसेवाश्री तृतीय तथा संयुक्त राष्ट्रसंघीय पदकबाट सम्मानित गरिएको छ।
व्यक्तिगत तथा पेशागत जीवनमा उनले संयुक्त राज्य अमेरिका, श्रीलंका, डेनमार्क, चीन, भारत, इटाली लगायतका विभिन्न देशको भ्रमण गरेका छन्। उनले संगठनका आधारभूत तथा अनिवार्य तालिमका साथै विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पेशागत तालिमहरू पनि हासिल गरेका छन्। श्रीलंकाबाट काउन्टर टेरोरिज्म स्ट्राटेजिक म्यानेजमेन्ट, इटालीबाट एफपीयू कमान्डर्स कोर्स र अमेरिकाबाट एड्भान्स्ड सेक्युरिटी कोपरेसन कोर्स जस्ता तालिम उनले प्राप्त गरेका छन्।
अर्यालको अवकाशसँगै सशस्त्र प्रहरी बल नेपालमा नयाँ नेतृत्व चयनको प्रक्रिया औपचारिक रूपमा अघि बढ्नेछ। संगठनको वरीयता, अनुभव, कार्यसम्पादन र सरकारको सुरक्षा नीतिको प्राथमिकताका आधारमा अन्तिम निर्णय हुने अपेक्षा गरिएको छ। अहिलेको अवस्थालाई हेर्दा नारायणदत्त पौडेलको सम्भावना सबैभन्दा बलियो देखिए पनि अन्तिम निर्णय भने मन्त्रिपरिषद्ले गर्नेछ। त्यसैले अबको एक महिनाभित्र सशस्त्र प्रहरी बल नेपालको नेतृत्व कसले सम्हाल्ने भन्ने विषय स्पष्ट हुने देखिएको छ।
