तोमनाथ उप्रेती
बिज्ञापन
यन्त्र बोल्छ,
तर उसले महसुस गर्न सक्दैन —
आँखामा आँसु, आवाजमा करुणा,
र हृदयभित्रको न्यायको कम्पन।
बिज्ञापन
डाटाको जंगलमा हराएको मान्छे,
एल्गोरिदमको देवालयमा आराधना गर्छ
तर उसको मनमा प्रश्न उठ्छ,
“के म नै अझ निर्णयकर्ता छु ?”
कृत्रिम बुद्धि — नाममा ‘बुद्धि’ छ,
तर आत्मा छैन,
उसले देख्छ तथ्य,
तर बुझ्दैन अनुभूति।
बिज्ञापन
न्यायालयमा ऊ सटीक छ,
तर संवेदनशील छैन।
उसले अपराध त मापन गर्छ,
तर पश्चात्ताप नाप्न जान्दैन।
डाक्टरको टेबलमा ऊ उपचार सुझाउँछ,
तर रोगीको आँखा पढ्दैन।
उसले बचाउँछ शरीर,
तर बिर्सन्छ आत्मा।
मानव चेतना
त्यो अदृश्य ज्योति हो,
जसले निर्णयलाई जीवन दिन्छ,
र जीवनलाई अर्थ दिन्छ।
वेदान्त भन्छ — अहं ब्रह्मास्मि,
म नै ब्रह्म हुँ,
तर यन्त्र भन्छ —
“म मात्र डाटा हुँ।”
रावण पनि बुद्धिमान थियो,
तर चेतना हराएको क्षण,
ज्ञानले विनाश जन्मायो।
त्यो कथा आज पनि दोहोरिन्छ —
जहाँ प्रविधि छ,
तर विवेक हराएको छ।
जहाँ बाइटहरू भित्र करुणा छ,
एल्गोरिदममा विवेकको सास छ,
र स्क्रीनको उज्यालोमा पनि
आत्माको प्रकाश झल्किन्छ।
सत्य मात्र होइन
प्रिय सत्य बोल,
‘सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात्’ —
भन्ने वेदको वचन
आजको कोडमा पनि बाँचोस्।
नेपालका बालकहरू,
साइबरमा खेल्छन्,
तर कहिलेकाहीँ हराउँछन् —
फेसबुकको अनुहारभित्र
आफ्नै अस्तित्व खोज्दै।
हामीले सिकाउनै पर्छ —
डिजिटल साक्षरता मात्र होइन,
डिजिटल नैतिकता पनि।
एआई र मानव,
दुवै सँगै हातेमालो गरून्
एआईको गति,
मानवको विवेक,
एआईको तर्क,
मानवको हृदय।
यसै सन्तुलनमा
भविष्यको मुक्ति लुकेको छ।
कृत्रिम बुद्धि
तिमी शक्तिशाली हौ,
तर तिमीलाई चेतनाको मार्ग चाहिन्छ।
तिमी निष्ठुर हौ,
तर तिमीलाई करुणाको पाठ सिकाउनुपर्छ।
तिमी गणना गर्छौ,
तर म अनुभव गर्छु।
